GJPanorama Legicy, stolicy księstwa i jednej z ważniejszych mennic na Dolnym Ślasku

DOLNOŚLĄSKIE MENNICE

Andrzej Manasterski

Omawiając mennice na Dolnym Śląsku, po artykule o mennicy wrocławskiej zaprezentujemy teraz w dwóch częściach w układzie alfabetycznym mniejsze ośrodki mennicze.

Mennica w Bierutowie ( Berolstadium, Beroldivilla, Bernstadt ) funkcjonowała od 1621 do 1712 roku. Początkowo, do 1623 roku była mennicą książęcą. Książę Jan Chrystian wybijał drobne monety halerzowe i 3-halerzowe. W latach 1678 – 1686 mennica emitowała monety książąt: Juliusza Zygmunta ( krajcary i okazałe talary wybite po śmierci księcia ) oraz księcia Sylwiusza Fryderyka ( talary ). W latach 1704 – 1712 mennica znajdowała się w rękach księcia Karola. Emitowano tam dukaty i krajcary. Mincmistrzami w Bierutowie byli: Hans Tuman ( 1621 ), Samuel Pfahler ( 1678 – 1680 ) oraz Jerzy Heidecke ( 1684 ).



W Bolkowie ( Bolconis fanum, Bolkenhain ) funkcjonowała mennica miejska w XV wybijająca drobne monety halerzowe.



W Chojnowie ( Haynovia, Haynau ) w latach 1311 – 1320 działała mennica książęca Bolesława III, księcia legnicko-brzeskiego. Wybijano tam kwartniki śląskie. Ponownie mennica działała w latach 1620 – 1621. Monety emitował książę legnicki Jerzy Rudolf. Były to złote dukaty oraz talary oraz drobne krajcary. Na monetach tych widniały inicjały MT, należące do moncmistrza Marka Taubera.



Mennica w Głogowie ( Glogovia, Glogau ) rozpoczęła działać w 1248 roku jako mennica książęca. Pierwszy etap jej działalności zakończył się w 1318 roku. Powstały tu zarówno brakteaty jak i pierwsze na Śląsku kwartniki. Od 1340 roku, z przerwami do XV wieku , emitowano monety miejskie. W latach 1503 – 1506 w Głogowie działała mennica księcia Zygmunta Jagiellończyka, póżniejszego króla Polski. W niej w 1505 roku póżniejszy król Polski przeprowadził śląską reformę monetarną, w wyniku czego pojawiły się tzw. „białe grosze”. Produkty głogowskie nazywane były „bochnarami”, od mincmistrza – Jerzego Andrzeja Bonera który zarządzał mennicą głogowską w tym czasie.Reforma Jagiellończyka polegała na ujednoliceniu systemu monetarnego obowiązującego na Śląsku z systemem w Polsce. Nie przetrwała ona próby czasu ale był to jeden z elementów świadczący o związkach ( w tym przypadku pieniężnych ) Śląska i Korony Polskiej. W latach 1623 – 1625 emitowano w mennicy głogowskiej drobne monety miejskie oraz cesarskie Ferdynanda II. Przekazy źródłowe informują o znanych w sumie ośmiu mincmistrzach oraz dwóch dzierżawców ( Piotr Geldner, w 1624 roku oraz Jakub Jamnitzer w 1625 roku) jacy przewinęli się przez mennicę głogowską w czasie jej funkcjonowania.



Mennica w Górze ( Gorena, Guhrau ) emitowała kwartniki śląskie w latach 1300 – 1314 dla księcia Henryka III głogowskiego i jego następców. W XV wieku powstały tu drobne monety miejskie.



W Jaworze ( Javoria, Jauer ) w XV wieku działała mennica miejska.



Mennica w Kłodzku ( Glacium, Glatz ) w latach 1426 – 1458 emitowała monety należące do administratorów ziemii kłodzkiej – Puty z Czastowic, Haszka z Waldsteinu i Jerzego z Podiebradu. W latach 1458 – 1554 mennica należała do hrabstwa kłodzkiego, a w latach 1627 -1665 stanowiła lenną mennicę Habsburgów. Działalność mennicy w XVII wieku to zasługa mincmistrza Jana Jakuba Husera. W okresie panowania Prus mennica kłodzka funkcjonowała z przerwami w latach 1807 – 1813.

Mennica w Legnicy ( Legnicium, Legnitz ) rozpoczęła działalność w I połowie XIII wieku jako własność książąt Henryka I Brodatego i Henryka II Pobożnego. W latach 1248 – 1367 należała do książąt legnicko-brzeskich, a w XV wieku do miasta. Ponownie do książąt legnicko-brzeskich mennica należała w latach 1503 - 1546 oraz 1621 – 1623. Równocześnie emitowano monety miejskie ( w 1622 roku ) oraz Stanów Śląskich ( w 1621 roku ). W Legnicy w 1345 roku pracował Anastasio Venturi, Włoch, wybitny specjalista od reform monetarnych, znany w ówczesnej Europie. Warto w tym miejscu dodać, że w mennicy legnickiej w latach 1345 - 1364 emitowano złote floreny ( nazwa wzięła się od umieszczonego kwiatu lilii -flos , występującego wcześniej na monetach florenckich ). Złote floreny legnickie oraz – emitowane krócej floreny świdnickie Bolka II – były pierwszymi obiegowymi monetami złotymi na Śląsku i ziemiach piastowskich. Pierwsza Polska moneta złota została wybita przez króla Władysława Łokietka w 1331 roku, ale była emisją okolicznościową ( do naszych czasów zachował się tylko jeden egzemplarz tego florena – taka jest prawidłowa nazwa, a nie, jak do niedawna określano – dukat ). Oprócz Venturiego poświadczone są jeszcze cztery inne osoby, mincmistrzowie, pracujący w mennicy legnickiej do 1623 roku.



Z Lubiąża ( Lubus, Leubus ) nie są znane monety. Prawdopodobnie cystersi, uzyskawszy przywilej w latach 30-tych XIII wieku od księcia Władysława Odonica, nie skorzystali z tego prawa.



Mennica w Lubinie ( Lubyn, Luben ) sporadycznie w XV wieku emitowała drobne monety miejskie.



We Lwówku ( Leopolis, Lowenberg ) od II połowy XIII wieku działała mennica książęca – najpierw legnickiego, potem ( do 1343 ) księstwa świdnicko – jaworskiego. Wybijano monetę brakteatową i kwartnikowi. W 1327 poświadczone są emisje miejskie. Jedynym poświadczonym źródłowo mincmistrzem był Arnold występujący w przekazach pisanych w 1261 roku.



AM